Scheepshistorie - deel 1 - het schaalmodel als reconstructie
Geunieërde Provintiën , Vlaggen , Ora et Labora

redactie : Ing. H. van der Biezen , uitgever : Lanasta / Emmen
ISBN # 90. 8616.012.9 (2006)

Op 20 maart 1602 werd door de Staten Generaal het octrooi verleend voor de oprichting van de Vereenigde OostIndische Compagnie, kortweg V.O.C. Daarmee werden de bewindvoerders van de neuwe V.O.C. toestemming verleend voor het bedrijven van de specerijenhandel vanuit de OostIndische Archipel. Voor die taak werden onder andere handelsvloten uitgerust waarvoor schepen moesten worden gechartered. Vanaf het begin echter liet men die schepen ook volgens eigen specificatie bouwen omdat daarmee de handelsdoeleinden beter konden worden bediend. Aanvankelijk nog licht bewapende schepen, maar in latere tijd zwaar bewapend en geschikt voor de strijd om het handelsmonopoly te veroveren en te beschermen.
OostIndiëvaarders zijn geen onbekende schepen. Ze komen voor op talloze oude schilderijen en afbeeldingen en ook maritieme musea hebben verschillende van deze schepen in hun collectie. Het uiterlijk is dus geen misterie, maar de bouw en technische uitrusting des te meer. Historisch onderzoek en reconstructie zijn daarom noodzakelijk om zodoende onze kennis te vergroten en de geschiedschrijving te ondersteunen. In dit eerste deel van een nieuwe serie boeken over Scheepshistorie, waarbij het scheepsmodel als reconstructie centraal staat, wordt een vroeg V.O.C. schip behandeld.
De restauratie van een eigentijds scheepsmodel vereist een specifieke deskundigheid van de restaurateur en respect voor de historie van het model. Aan een restauratie gaat bovendien een grondig onderzoek vooraf, terwijl de restauratie zelf nauwkeurig dient te worden beschreven. Daarmede geeft de restaurateur een verklaring van zijn werkzaamheden af zodat toekomstige onderzoekers precies kunnen nagaan wat er met het model sinds de oorspronkelijke bouw is gebeurd.
In dit eerste deel wordt de professionele restauratie van een Zeeuwse Tjalk in detail beschreven en wordt zodoende inzicht verkregen in de uitvoering van een gewetensvolle restauratie van een eigentijds scheepsmodel.


Scheepshistorie - deel 2 - het schaalmodel als reconstructie
17e eeuwse Pink , De Zeven Provinciën , BM, Reede van Texel

redactie : Ing. H. van der Biezen , uitgever : Lanasta / Emmen
ISBN # 90.8616.021.1 (2007)

In dit nummer drie schaalmodellen van totaal verschillende typen schepen uit twee ver uiteenlopende tijsperioden; eerste kwart 1600 en eerste helft 1900. Het oudste schip is een vissersschip van de kuststreek: de Pink of Pinck. De overige twee schepen hebben alleen de tijdsperiode gemeen, maar in functie kunnen ze nauwelijks verder uit elkaar staan. De ene is een marineschip uit 1908: het pantserschip Hr. Ms. De Zeven Provinciën, en de andere is een twee mans zeilboot voor de watersport uit 1928: de BM.
Hiermee wordt voldaan aan het streven om in Scheepvaarthistorie als het toepassingsgebied van de oorspronkelijke schepen zo breed mogelijk neer te zetten.
De geschiedenis van de schepen, het ontwerp en het gebruiksdoel van de originele schepen worden uitvoerig toegelicht, en vervolgd met het verhaal over het getoonde schaalmodel. De schaalmodellen van het vissersschip en het pantserschip zijn van vrij recente datum, en kunnen beide worden beschouwd als reconstructies van het origineel. De schaalmodellen van de BM zijn meer dan 20 jaar oud, en boren tot de collectie van het Fries Scheepvaart  Museum te Sneek.
Hoewel Scheepshistorie hoofdzakelijk is bedoeld voor de liefhebbers van het scheepsmodel als cultureel erfgoed en geïnteresseerden in onze vaderlandse maritiem historie, wordt de actieve scheepsmodelbouwer niet vergeten. Van de betreffende schaalmodellen zijn bij de Nederlandse Vereniging van Modelbouwers bouwtekeningen en bouwbeschrijvingen van de schaalmodellen te verkrijgen.
Aan Scheepshistorie wordt door diverse nationale Scheepvaartmusea meegewerkt. Het wordt uitgegeven door Lanasta, de redactie wordt gevoerd names de NVM.


Scheepshistorie - deel 3 - het schaalmodel als reconstructie
Utrecht , Bibliotheek MMR , Boeierpraam Lutina

redactie : Ing. H. van der Biezen , uitgever Lanasta / Emmen
ISBN #  90.8616.028.0 (2007)

In dit nummer van Scheepshistorie staan twee onderwerpen centraal: de restauratie van een 17e eeuws scheepsmodel, en de bouw van een reconstructiemodel van een in de Flevopolder blootgelegd scheepswrak, Twee totaal verschillende onderwerpen, maar in de uitvoering met veel raakvlakken en een instelling, die naast moed ook veel zelfvertrouwen, een gezonde achterdocht en respect voor het verleden vereisen.
Vanzelfsprekend vereist het in eerste instantie vakkennis en handvaardigheid, maar die twee eigenschappen zijn de basis van alle scheepsmodelbouw die bij een groot aantal beroepsbouwers en hobbyisten is terug te vinden.
De redactie heeft gemeend er goed aan te doen om precies deze twee projecten naast elkaar te plaatsen omdat die vanuit historisch oogpunt gezien min of meer van gelijke orde zijn. Aardige bijkomstigheid is dat het ene project door een beroepsmodelbouwer is uitgevoerd en het andere project door een hobbymodelbouwer. Bij het lezen van de beide verhalen is het goed te weten waar het nu precies om gaat.
Om met de restauratie te beginnen. Een eigentijds scheepsmodel heeft naarmate ze ouder is een steeds grotere historische en daarmee culturele waarde. Het is speciaal dat aspect dat bij de restauratie het primaire uitgangspunt moet zijn, het beheerst het hele restauratieproces. Het heeft dus niets te maken met de kwaliteit van het scheepsmodel, evenmin als de staat waarin het verkeert.
De restaurateur moet voortdurend in de geest van de oorspronkelijke modelbouwer werken en daaarbij zijn eigen visie ten aanzien van bouwwijze en uitvoering op het tweede plan zetten. Dat veriest een bijzonder talent, de meeste modelbouwers hebben nu eenmaal de neiging het beter, anders te willen doen.
Verder vereist de restauratie van een eigentijds scheepsmodel bijzonder veel historische kennis, speciaal ten aanzien van de scheepsbouw en tuigage uit de tijd van het scheepsmodel. Vooral dat laatste aspect maakt de restauratie moeilijk. Tijdens de levensloop van het model zijn er soms goedbedoelde maar vreemde reparaties od veranderingen in de tuigage uitgevoerd waardoor het model er niet meer uitziet zoals het oorspronkelijk was bedoeld. Het is dus de kunst om niet afgelied te worden door wat er nu zit, hoeveel er daarvan dan ook aanwezig is, maar te weten wat er had moeten zitten.
Is men in staat het eigentijdse scheepsmodel weer terug te brengen naar de staat waarin het destijds door de oorspronkelijke bouwer is opgeleverd, dan mag men spreken van een geslaagde restauratie. Zo'n restauratie is van onschatbare waarde, al was het het maar omdat daarme het historische cultuurbezit is behoed voor verval of verlies.
Van een andere orde is de reconstructie van een schip waarvan slechts de resten zijn teruggevonden.
In de eerste plaats is er de archeologische waarde, maar er zijn meer aspecten van belang. Eerst en vooral om wat voor een schip het gaat, de tijd waarin het is gebouwd of in gebruik was, maar vooral ook door wie en waarvoor. Vervolgens komen de andere zaken aan de orde. Welke voorwerpen lagen er bij of in het wrak, wat is er terug te vinden van de levensomstandigheden van de mensen uit die tijd.
In het reconstructieverhaal is in dit geval het uitgangspunt van een geologische studie en een rapport met daarin de reconstructietekeningen volgens de opvattingen van de archeologen. De modelbouwer gaat daarmee aan de slag om een reconstructiemodel op te zetten waarbij het schip er uit moet gaan zien zoals het ten tijde van de scheepsramp er uit gezien zou kunnen hebben. Een ricante onderneming, die evenals bij een restaurator kennis van het scheepstype, gebruiksdoel en herkomst van het schip vereist. Het enige voordeel van de modelbouwer op de restaurator is dat hij geheel naar eigen inzicht moderne materialen kan gebruiken.
Het grote gevaar voor de modelbouwer schuilt in tunnelvisie, als men in isolement lang op een zelfde onderwerp is gericht gaat het resultaat een geheel eigen waarheid worden. Met andere woorden, de modelbouwer moet op basis van beschikbare bronnen keuzes maken en de moed hebben die keuzes te motiveren en af te stemmen meandere deskundigen. Dat vereist zelfvertrouwen en bereidheid naar anderen te luisteren, heel aparte eigenschappen die slechts bij enkele zeer ervaren modelbouwers wordt aangetroffen. Bovendien moet men over een netwerk beschikken dat bestaat uit mensen met vakkennis en bereidwillligheid mee te willen denken en in staat zijn constructief en opbouwend commentaar te geven.
Het reconstructieverhaal toont aan dat er tussen beroepsmensen en hobbyisten die hun hobby serieus nemen, geen muur van onbegrip staat zoals zo vaak wordt beweerd. Sterker nog, in de samenwerking is de opbrengst meer dan de som van de individuele bijdragen.


Scheepshistorie - deel 4 - het schaalmodel als reconstructie
Schroefstoomschip Rembrandt , Scheepvaart Museum Nierop , Raderstoomschip Bromo , Museum "De Visserijschool"

redactie : Ing. H. van der Biezen , uitgever Lanasta / Emmen
ISBN # 90.8616.031.0

Twee schepen uit een tijdperk waarin de technologische ontwikkelingen van de industriële revolutie het maatschappelijke leven bepaalde, en waaraan ook de scheepsbouw niet is ontkomen. Het is het tijdperk waarin de overgang van zeilschepen naar stoomschepen in volle gang was, maar waarin men ook van de bouw van houten schepen overstapte op de bouw van stalen schepen.
Het Schroefstoomschip Rembrandt, één van de eerste schepen van de in 1856 opgerichte KNSM in Amsterdam, is een pionier als het gaat om de schroefaandrijving en vrachtvervoer per stoomschip. De beschrijving van de Rembrandt is gebaseerd op het waterlijnmodel schaal 1:8 dat zich in het IJmuider Zee- en Havenmuseum 'de Visserijschool' in IJmuiden bevindt.
Het tweede stoomschip is de Raderboot Bromo van de Koninklijke Marine, dat in dezelfde periode is gebouwd en dat lange jaren in Oost-Indië dienst heeft gedaan.
Beide schepen zijn volledig uitgerust met een zeiltuigage zoals in die tijd gebruikelijk was. De Bromo en haar geschiedenis wordt beschreven aan de hand van een model dat is gebouwd door de auteur Jt. Mulder, aangevuld met een historische geschiedenis door L. Homburg van het Marine Museum in Den Helder.
Beide verhalen zijn geïllustreerd met talloze originele en eigentijdse foto's, platen en tekeningen.


Scheepshistorie - deel 5 - het schaalmodel als reconstructie
Batavier II / Imperatul Traïan , Witsen's speeljacht , Prins Willem Frederik Hendrik

redactie : Ing. H. van der Biezen , uitgever : Lanasta / Emmen
ISBN # 90.8616.035.8  (2008)

Het doel van Scheepshistorie is om met het scheepsmodel als uitgangspunt een reconstructie van het maritieme verleden vorm te geven. Dat betekent dat de informatie betrekking heeft op het uiterlijk van een specifiek schip of een scheepstype en haar toepassingen, maar het kan ook het verhaal zijn van een uniek eigentijds scheepsmodel als waardevol nationaal cultuurbezit. Zelfs de restauratie van een uniek scheepsmodel is een goede aanleiding om de cultuurhistorische betekenis van het object nader te beschouwen. Het scheepsmodel als representant van een boeiend verleden, aangevuld met beschrijvingen van een tijdsbeeld of een bijzondere geschiedenis die met het oorspronkelijke schip of het schaalmodel samenhangen.
Scheepshistorie wordt samengesteld medewerkers van de maritieme museums, particuliere verzamelaars, en modelbouwers, beroeps en semi-professionals. Zij zijn de erfgenamen en opvolgers van een roemrijk voorgeslacht van modelbouwers, die met hun maaksels historie hebben geschreven op een manier die vergelijkbaar is met dat van de schilders en beeldhouwers uit hun tijd.
Scheepshistorie is daarmee een unieke vorm van communicatie tussen maritiem geïnteresseerden van elk denkbaar niveau over een object dat voor hen allen centraal staat; het schaalmodel als een reconstructie van onze maritieme geschiedenis. De boeken vormen een onmisbaar document voor bezoekers van maritieme museums. Het biedt hen unieke informatie bij de geschiedenis van de getoonde objecten.
In dit nummer twee zeldzame scheepsmodellen uit de collectie van het Maritiem Museum Rotterdam. De Batavier II uit 1921 van Rederij Müller & Co en een bijzonder 18e eeuws kuilkorvet dat oorspronkelijk tot de particuliere verzameling van prins Willem Frederik Hendrik behoorde en ook zijn naam draagt.
Het derde onderwerp betreft Witsens speeljacht, het is een terugblik op de resultaten van een onderzoek naar de bouwwijze zoals die door Nicolaes Witsen in zijn in 1671 verschenen boek Aeloude en Hedendaegsche Scheeps-Bouw en Bestier werd omschreven in vergelijking met de aanwijzingen van Witsens tijdgenoot Cornelis van Yk.


Scheepshistorie - deel 6 - het schaalmodel als reconstructie
De Zomp , Dammes Erve , Sleepboot Zwarte Zee III

redactie : Ing. H. van der Biezen , uitgever : Lanasta / Emmen
ISBN # 90.8616.032.7  (2008)

In dit nummer van Scheepshistorie zijn vier verschillende schepen aan de orde: De Berkelse zomp, de Vlaardinger vishoeker Dammes Erve, de boeier ‘t Fortuin en de beroemde zeesleper Zwarte Zee III. Een bonte verzameling scheepstypen waarvan drie uit de 19e eeuw en één uit de 20e eeuw.
Het verhaal van de zomp werd geschreven door Dr.G.J. (Gerrit) Schutten. Hij is een autoriteit op het gebied van de verdwenen houten binnenvaartschepen uit vervlogen tijden, auteur van het boek “Varen waar geen water is”, en het standaardwerk over oude werkschepen van de binnenvaart “Verdwenen schepen”. In dit nummer vertelt hij het verhaal van de Berkelse zomp van schipper Jans ten Berge, een boeiende story die o.a. heeft geleid tot nieuw inzicht ten aanzien van het ontwerp en de bouw van zompen.
De Vlaardingen vishoeker Dammes Erve is een eigentijds demonstratiemodel. Een bijzondere aangelegenheid omdat het een bouwen van demonstratiemodellen voor de visserij bepaald geen usance was. Het model is in Vlaardingen gebouwd en heeft na de nodige omzwervingen binnen de gemeente Vlaardingen, uiteindelijk zijn laatste ankerplaats gevonden in het Vlaardings Visserijmuseum. Dr.A.A. (Alex) Poldervaart, conservator van het museum, schreef het verhaal over dit goed bewaarde model, Bob Hendriks tekende voor de illustraties, en Cor Emke was de fotograaf.
De Zwarte Zee III in oorlogstenue is volledige gebaseerd op het bijzondere model van dat schip in het Sleepvaartmuseum in Maassluis. Drs.C. (Kees) de Haas, bekend auteur van enkele maritieme boeken en talloze artikelen in o.a. De Blauwe Wimpel en houder van de Warnsinckprijs van de Nederlandse Vereniging voor Zeegeschiedenis, schreef het verhaal van het schip in oorlogstijd. Een ‘bewapende’ zeesleper, actief in dienst voor de geallieerden, maakte een groot aantal spannende sleepreizen tijdens de moeilijke jaren 1940 – 1945. Anekdotes uit die tijd geven een beeld van het leven aan boord van een schip dat in mei 1940 naar zee ging en vervolgens vijf jaren niet meer in een Nederlandse haven kon binnenlopen.


Scheepshistorie - deel 7 - het schaalmodel als reconstructie
Oorlogsfregat Surveillante , Motorreddingsboot Prins Hendrik , Het Mataró model , Loodsschoener Emden/Duhnen , The Short Cut , zijzwaarden , Stoomschip Insulinde

redactie : Ing. H. van der Biezen , uitgever : Lanasta/Emmen
ISBN # 90.8616.062.4   ( 2009 )

Vermoedelijk het oudste Europese scheepsmodel is het Mataró-model. Daarbij is het ook een heel bijzonder model waar internationaal veel belangstelling voor bestaat. Het model behoort tot de vaste collectie van het Maritiem Museum Rotterdam. Het museum heeft een uitgebreid historisch onderzoek naar de achtergronden en de bouw van het model afgerond en rapporteert daarover in dit nummer.
Wanneer kwamen zijzwaarden in zwang en wat was de oorsprong. In dit nummer het antwoord van de onderzoeker op deze vraagstukken, geïllustreerd met afbeeldingen uit oude prenten en kaarten.
Restaureren van een eigentijds scheepsmodel vereist verantwoordelijkheidsgevoel en respect voor het object. Noodzakelijke reparaties, wijzigingen en aanvullingen moeten bovendien voor toekomstige onderzoekers herkenbaar blijven. Hoe men daarbij tewerk gaat staat in het verhaal van de restauratie van het oorlogsfregat de Surveillante.
Onderhoud en herstel van een grote scheepsmodellen zijn ook een omvangrijke projecten. Bij een werfmodel, ligt het accent bovendien op natuurgetrouwheid en uitstraling. Aan de hand van de restauratie van het stoomschip Insulinde komen al die aspecten aan de orde.
De verhalen over reddingsboten zijn vaak heroïsch met soms een treurige ondertoon. In technische zin echter zijn het spectaculaire schepen, toegerust op de taak. De Prins Hendrik is zo’n schip dat binnen dat kader valt, een jonge historie die het verdient verteld te worden.
In dit nummer ook een eerste bijdrage uit het buitenland, een boeiend verhaal van een schip met twee levens, eerst als zeilschoener in loodsdienst met de naam Emden, later Duhnen, en in haar tweede leven als zeilschoener in particulier bezit met de naam Yankee. Het betreft een bijdrage van de Duitse Arbeitskreis Historischer Schiffbau E.V.
Tenslotte heeft ook de maritieme kunst een vaste plek in Scheepshistorie verworven. In dit nummer een aquarel van de Engelse kunstenaar Martin Swan.


Scheepshistorie - deel 8 - het schaalmodel als reconstructie
Arnemuidense Hoogaars Wilhelmina , Sleepnetvisserij , Een nieuw Oost Indië schip ms Oranje , Koninklijk Chaloup , Hare Majesteits Hospitaalschip , Willem van de Velde de Oude ; pentekening Op Vellum , Bespiegeling bij een scheepsmodel ; schoener Expeditment , De Jacobsstaf en het Davidskwadrant , Smokkelwaar ten tijde van de Vierde Engelse Oorlog; Het Houtschip

redactie : Ing. H. van der Biezen , uitgever Lanasta/Emmen
ISBN # 90.8616.068.6   ( 2009 )

De geschiedenis van het motorschip Oranje van de Stoomvaart Maatschappij Nederland, waarbij vooral de nadruk ligt op de functie als hospitaalschip maar ook het einde als de Angelina Lauro komt aan bod.
De restauratie van een Arnemuidense hoogaars vormt de aanleiding voor een beschrijving van dit type vissersschip en de garnalen- en mosselvisserij in Zeeland.
De Experiment wordt algemeen beschouwd als de voorloper van de beroemde topzeilschoeners waarvan er nog steeds enkele in de vaart zijn. Gebouwd in Chesapeak Bay, Amerika, werd ze in 1813 aangekocht door de Zweedse Koninklijke Marine.
De Jacobsstaf is een oud navigatie-instrument dat samen met het Daviskwadrant tot de standaard uitrusting van de middeleeuwse stuurman behoorde. Cor Emke bouwde een replica van de Jacobsstaf en restaureerde een Daviskwadrant.
Het ‘houtschip’, een model uit de Marinemodellenkamer, lijkt een geëigende en deels geslaagde oplossing om de door de Engelsen in 1778 opgelegde boycot van de Hollandse handel in timmerhout naar Frankrijk letterlijk te omzeilen.


Scheepshistorie - deel 9 - het schaalmodel als reconstructie
Het raadsel van de Schaalverhouding , De schrik van de Zeerovers ; de Onsterfelijkheid van Jan van Speijk , De Geschiedenis van een Stoere Doorzetter , Cornelis Claesz van Wieringen en de Zeeslag bij Gibraltar , Het Utrechts Statenjacht , Abel Tasman de Zeevaarder , Gezicht op Moordenaarsbaai

redactie : Ing. H. van der Biezen , uitgever : Lanasta/Emmen
ISBN # 90.8616.076.1   ( 2010 )

“Dan liever de lucht in” was wellicht de laatste kreet van de jonge marineofficier. J.C.J. van Speijk, de zeeheld die bij de marine nog steeds in hoog aanzien staat. Wat er ná de dramatische gebeurtenis op 5 februari 1831 in Antwerpen volgde, daarover biedt het beeldmateriaal dat destijds in omloop is gebracht, een boeiend tijdsbeeld.
Hoe bepaal je de bouwschaal van een antiek scheepsmodel. Welke maatstaven gebruikten de oorspronkelijke modelbouwers. Een zoektocht met een verassende uitkomst die in een boeiend verslag wordt samengevat. De Amerikaanse restaurator Rob Napier bij het herstel van het Zeeuwse VOC Retourschip Valkenisse uit 1717.
In de zeehavens en op de rivieren was het in de eerste jaren van de 20e eeuw een drukte van belang met kleine stoomsleepboten. Stoere slepertjes die soms met een hele sleep binnenvaartschepen tussen zee en het achterland de overgang van zeil naar motor in de binnenvaart hebben overbrugd. Eén daarvan, de Volharding I, is nu nog actief als varend museumvaartuig en het Maritiem Museum Rotterdam heeft er nog een oud schippersmodel van.
Abel Tasman was in opdracht van de VOC op zoek naar het toen nog onbekende Zuidland. Tijdens die reis ontdekte hij Tasmanië en hij bracht vervolgens ook Nieuw Zeeland en de Fiji eilanden voor een deel in kaart. In wat hij later de ‘Moordenaarsbaai’ zou noemen hadden hij en zijn mannen een dramatisch verlopen ontmoeting met de oorspronkelijke bewoners, de Maori’s. Hoe dat afliep vertelt de Nieuw-Zeelander Robert Jenkin.
Drie schilderijen van Cornelis Claesz van Wieringen hebben betrekking op de zeeslag bij Gibraltar in 1607. Kunsthistoricus Remmelt Daalder van het Nederlands Scheepvaartmuseum in Amsterdam vertelt over de doeken en hoe ze tot stand kwamen.


Scheepshistorie - deel 10 - het schaalmodel als reconstructie
Lemster Beurtman , Aandrijving door Spierkracht , Onderzeeboot Tonijn

redactie : Ing. H. van der Biezen , uitgever : Lanasta/Emmen
ISBN # 90.8616.086.0  ( 2010 )

De Lemster beurtman, een eigentijds scheepsmodel.
De verbinding tussen Lemmer en Amsterdam over de Zuiderzee, later IJsselmeer, was tot in de twintigste eeuw de hoofdader voor het handels- en reizigersvervoer tussen Friesland en de Zuidelijke Nederlanden. Voor de vaart over het ruwe water van de Zuiderzee met zeilende beurtschepen waren robuuste en betrouwbare schepen nodig om een veilige en betrouwbare dienstregeling te realiseren. Een schitterend contemporain model van een Lemster beurtman in het Fries Scheepvaart Museum toont één van deze stoere schepen.
Spierkracht van mens en dier als aandrijving.
De roeiboot en de trekschuit zijn bekende voorbeelden van door mens en dier voortbewogen vaartuigen, maar er zijn in het verleden talloze andere toepassingen geweest van spierkracht in veel minder bekende vormen. Veerponten en baggermolens aangedreven door paarden of ossen zijn enkele van de andere voorbeelden die in dit verhaal aan de vergetelheid worden onttrokken.
De rede van Zierikzee, scheepvaart in de vroege zestiende eeuw.
De 16e eeuw is een boeiend tijdperk op velerlei gebied. Ook in maritiem opzicht zijn er belangrijke ontwikkelingen geweest die aan de wieg stonden van de Gouden Eeuw. Bronnen over de scheepvaart uit die periode zijn echter zeldzaam, maar we weten dat in Zeeland in de veertiende, vijftiende en zestiende eeuw de scheepvaart in hoog aanzien stond. Met wat voor schepen de Zeeuwen voeren is helaas minder bekend. Het schilderij van de “Rede van Zierikzee” vertelt ons echter iets meer uit deze boeiende periode van de Nederlandse maritieme geschiedenis.
Museumschip en schaalmodel, Hr.Ms. Tonijn.
Het unieke ontwerp van de driecilinderboten van Nederlands ontwerp en makelij werden in 1962 op stapel gezet en behoorden tot de modernste onderzeeboten uit die tijd. De techniek van een varend model is minstens zo complex als het echte schip, terwijl de onderwatervaart van het model een mooi beeld geeft van hoe een onderzeeboot tijdens de onderwatervaart er uit ziet.


Scheepshistorie - deel 11 - het schaalmodel als reconstructie
Het Spiegeljacht , Nederlandse en Britse invloeden , Stadtsjagt van Gouda , De Grootste Overtoom ter wereld , Alkmaar klasse mijnenjagers

redactie : Ing. H. van der Biezen , uitgever : Lanasta/Emmen
ISBN # 90.8616.094.5 ( 2011 )

Nederlandse en Britse invloeden op Franse 17e eeuwse Scheepsbouw. Omdat er in de eerste driekwart van de 17e eeuw in Frankrijk weinig of geen traditie in de bouw van grote oorlogsschepen bestond, moesten nieuw gevestigde koninklijke scheepswerven zich baseren op buitenlandse scheepsbouw. De Nederlandse en Engelse scheepsbouwers hadden wat dat betreft een grote voorsprong en hun bouwmethoden stonden daarom model voor de Fransen. Een boeiend verhaal verteld door de Franse historicus Patrice Decencière.
De grootste Overtoom ter wereld. In de waterrijke Zaanstreek zijn scheepvaart en de bouw van kleine schepen heel oud. In de periode van de opstand tegen Spanje (hier van 1572 tot 1576) kwam er verandering in. Een aantal Zaankanters speelden er op in en begonnen met de bouw van grote schepen. De werven lagen echter achter de Dam, maar de sluizen in de Dam waren te klein om de grote zeeschepen rechtstreeks naar het IJ te varen. Op de Dam werd daarom een "overtoom" ingericht, waar de grote zeeschepen overheen getrokken konden worden. De Zaanse Overtoom was in zijn tijd de grootste ter wereld. Een prachtig historisch verhaal van Henk Roovers.
De Alkmaar-klasse. Al meer dan 35 jaar vormen de schepen van de Alkmaar-klasse de ruggengraat van de Nederlandse mijnendienst. Dit artikel geeft een beeld van de klasse. Beginnend bij de orientatiefase, via het ontwerp en de bouw, de proefvaart, de export pogingen, en de inzet bij nationale en internationale taken binnen de NAVO. Een moderne geschiedenis ditmaal die nog niet is afgesloten maar daarom evengoed in Scheepshistorie thuishoort. Het verslag wordt gedaan door de oud-commandant Mijnendienst, Rob Roetering.
Het Spiegeljacht, historie en restauratie. Het Spiegeljacht was een jacht uit de 18e en 19e eeuw met een spiegel en/of  een paviljoen. Het Spiegeljacht was feitelijk een variant op het Statenjacht en het Speeljacht, het was eenvoudiger dan het Statenjacht en daardoor minder kostbaar, maar wel comfortabeler dan het Speeljacht. De bekende restaurateur van historische scheepsmodellen Cor Emke heeft zich verdiept in de historie van het Spiegeljacht en gelijktijdig een contemporain model weer in zijn oude glorie weten te herstellen. En interessant verhaal dat tevens inzicht geeft in de werkwijze van een restaurateur.


Scheepshistorie - deel 12 - het schaalmodel als reconstructie
De Nederlandse walvisvaart in vogelvlucht 1612-1964 , Van walvisjager naar walvisbeschermer , Deining op de IJszee , Het model van de walvisvaarderfluit Paerel , Het Smalschip

redactie : Ing. H. van der Biezen , uitgever : Lanasta / Emmen
ISBN # 90.8616.100.3  ( 2011 )

Het is weer een dubbeldik nummer met 128 pagina's gevarieerde maritieme historie. Dit nummer heeft als thema de Nederlandse walvisvaart van 1612 tot 1964. Dr. Joost C.A. Schokkenbroek van 'Het Scheepsvaartmuseum' in Amsterdam beschrijft de spectaculaire geschiedenis van de jacht en de verwerking van walvissen aan de wal en op de schepen in de Noordelijke en Zuidelijke ijszee. Prof.dr.ir. Peter J.H. Reijnders, lid van de International Whaling Copmmittee, beschrijft onder de titel: "Van Walvisjager tot Walvisbeschermer" hoe Nederland na 1964 nog altijd is betrokken bij het wel en wee van de walvisvaart. In een aantal hoofdstukken worden verder objecten en scheepsmodellen uit de periode van de Nederlandse walvisvaart beschreven, maar ook andere maritieme onderwerpen komen aan de orde. Zoals In een interview met Dr. W. Bijleveld, directeur van 'Het Scheepvaartmuseum' in Amsterdam, als hij vertelt waar het vernieuwde museum voor staat.
De Nederlandse walvisvaart in vogelvlucht, 1612-1964 . Gedurende eeuwen is walvisvaart een belangrijke motor geweest  voor de Nederlandse economie. Niet alleen vonden jaarlijks duizenden zeelieden rechtstreeks emplooi in deze bedrijfstak. Aanpalende nijverheden (leerlooierijen, zeepziederijen, touwslagerijen, traankokerijen), maar ook toeleveringsbedrijven en firma’s die bij de distributie van de producten waren betrokken, voeren wel bij het succes van de walvisjacht. Gedurende de zeventiende en een groot deel van de achttiende eeuw was ons land zonder twijfel de grootste walvisvaartnatie.
Een verhaal dat helemaal aansluit bij de tentoonstelling over de Nederlandse walvisvaart in het nieuw geopende ‘Het Scheepvaartmuseum’ in Amsterdam.
Van walvisjager naar walvisbeschermer . Vrijwel iedereen kent de polemiek in de media die elk jaar weer optreedt wanneer het walvisvaart seizoen start. Het beeld dat daaruit naar voren komt is dat er twee kampen zijn; voorstanders van de walvisjacht met als hoofdspelers Japan, Noorwegen en IJsland, en tegenstanders van de jacht, de walvisbeschermende landen w.o. Nederland. De eerste groep krijgt veelal een slechte pers en de anderen ontmoeten meestal sympathie. Dit artikel is bedoeld om dat beeld te nuanceren en aan te tonen hoe deze argumenten voortborduren op een lange geschiedenis.
Deining op de IJszee . De bloeiperiode van de walvisvaart in de Republiek heeft vele sporen nagelaten in literatuur, kunst en kunstnijverheid. Klokken met het walvisvaartmotief zijn niet eerder behandeld als onderdeel van die rijke maritieme cultuur. De walvisvaartklokken werpen op een heel eigen manier licht op dit boeiende stuk vaderlandse geschiedenis, en zijn het waard om onder de aandacht van een breder publiek gebracht te worden.
Het model van de walvisvaarderfluit ‘Paerel’. Antieke scheepsmodellen beginnen op veilingen respectabele prijzen op te leveren. Lange tijd was de belangstelling gering en dat is geen wonder. Hoewel ze een schat aan historische informatie kunnen bevatten en vaak in vorm en detail van grote schoonheid zijn, zijn het moeilijk te onderhouden objecten die in een interieur vooral stof staan te verzamelen.  Onderstaand rapport is opgesteld op verzoek van iemand die een model van een zeventiende-eeuws walvisvaarderfluit, de Paerel, heeft gekocht als ‘achttiende-eeuws model van een zeventiende-eeuws schip’.


Scheepvaart , Sporen van een Ambacht , Het Houten Schip

schrijver : Frederik J. Weijs , uitgever : Zuid Boekproducties / Lisse
ISBN # 90.584.1028.5

Slenteren langs het water; Op het brede water omzoomd door wilg en riet, nadert een vrachtschip hoog beladen, strak van lijn en kleur, met volle kracht voortgestuwd. Reikhalzend torent de stuurhut boven de gestapelde containers uit. Een nietig, nauwelijks te ontwaren manfiguur doet het gevaarte met zijn vingertop wenden, ontspannen achteroverleunend in zijn stoel. Zijn oog is de radar; zijn stem gaat kalm over de marifoon. De wind waait doelloos en haast onbenut; speelt speelt slechts met het riet en blaast patronen in het wateroppervlak dat snel wordt overspoeld door de golven van het brede schip. "VIOS" meldt de kop: "Vooruitgang is ons Streven".
Plots kruist daar een tjalk, die worstelt met de wind, maar die gebruikt om vaart te maken; de bruine zeilen bollend aan de mast die kreunt en kromt. De schipper zet zich schrap aan 't helmhout en roep naar voren: de touwen staan strak in mannenhanden. Daar zeilt een schip van generaties terug weer volop in zijn element. Gebeiteld in het naambord is nog net te lezen: "De Zorg Waard". Een wonderlijk moment: in één oogopslag vlechten zich verleden, heden en toekomst ineen tot één tafereel.
Zo dwalen de gedachten terug naar een voorbije tijd van schepen die met volle zeilen het beeld bepaalden van Hollands landschap en van overvolle havens - een nijver woud van masten - waar teer en touw de geur was soms ook van vis en verre westenwind. Waar ambachtslieden kundig bouwden aan nieuwe schepen of telkens reparerend het schepenleven rekten. Waar van ruwe rechte bomen masten werden geschaafd en zeilen genaaid van zwaar stug doek. Waar op zondag het gereedschap rustte en op lange noten traag de psalmen zweefden over 't vissersdorp. Zo gaan de gedachten terug naar de tijd dat de natuur de maatstaf was waarmee de mens moest leren leven en van waaruit hij zich kon ontplooien. De scheepsbouwer en de schipper die telkens door ervaring de grens opschoven, met eerbied, maar ook met trotse eigenzinnigheid.
Doch deemoudig 't hoofd bogen, wanneer de elementen weer eens genadeloos hadden teruggeslagen en grimmige golven de schepen met mens en lading overspoelden en verzwolgen. Totdat de motor kwam en de mens er een macht bijkreeg van wonder en geweld. De menselijke maat kon worden losgelaten; de techniek oversteeg welhaast de kracht van de natuur.
En nu ? Gewillig stromen de rivieren tussen de dijken; wij wijzen ze de weg naar IJsselmeer en zee. Maar soms (of de laatste tijd al vaker ?) dan wast het water, de rivier zwelt op, de wind neemt toe uit het Noordwesten. Het IJsselmeer vergrauwt en lijkt weer Zuiderzee; de eilanden staan pal en Zeeland voelt weer als Zeeland aan. We zijn niet los van vroeger; we moeten beter weten en moeten blijven leren. Vooruitgang is ons streven en wat gebleven is, is waar om voor te zorgen.

De taferelen die Frederik J. Weijs met zijn penseel ving, zijn werkelijk fantastisch. Hij is op zoek gegaan naar de sporen van de door hem zo geliefde ambachten, die - verborgen in het Nederlandse landschap - bestaan. Een ontdekkingsreis naar mensen met fascinatie voor ambacht, die in hun achtertuin een zestiende-eeuws scheepje nabouwen. De schitterende tekeningen en verhalen van Weijs zijn niet maar afkomstig uit geschiedenisboeken over een ver verleden. Deze taferelen liggen verborgen in het land, en zijn juist voor iedfereen bereikbaar en beschikbaar. De belangstelling voor oude ambachten is groeiend; in onze high-tech maatschappij verlangen we terug naar de toewijding die hoort bij het beoefenen van dat ambacht, waarbij men zo dicht bij de natuur staat.


Schepen en Scheepvaart van voor 1940

schrijver : Mogens Moë , uitgever TypeXPress / Amstelveen
ISBN # -/-

In dit Schepenboek moge de eereplaats worden ingeruimd voor het M.S. Tarakan der Mij. Nederland, het schip dat wellicht het meest gedaan heeft om Hollandsche jongens en meisjes weer met de zee en de scheepvaart vertrouwd te maken. Het ondernam in den zomers van 1935 en 1936 korte zeereizen naar de Noorsche Fjorden met vele honderden jonge kampeerders aan boord en het was zeker een blijde tijding voor velen, die nog naar zoo'n reis verlangden, toen de kranten onlangs vermeldden, dat de beroemde Tarakan reizen zullen worden hervat in den zomer van 1939, telkens met 540 gasten aan boord.
De Tarakan is een motorvracht- en passagiersschip, gebouwd in 1930, groot 8183 b.r.t., normaal bestemd voor de vrachtvaart op Nederlandsch Indië. Men zit op een van de tekeningen, hoe het schip in 1935 - de mode getuigt ervan - vertrekt uit de haven van IJmuiden op een van zijn Noorsche reizen.


Schepen van de Binnenvaart